Kuzey Sentinel Adası: Yaklaşmak Neden Yasak?

Kasım 2018’de Bengal Körfezi’nde küçük bir balıkçı teknesi bir adanın 500 metre açığında bekliyordu. 26 yaşındaki bir Amerikalı, elinde su geçirmez bir İncil’le kanosuna binip kıyıya doğru kürek çekti. Kumsalda ellerinde yay ve ok olan adamlar onu bekliyordu. Bir çocuğun attığı ok, göğsüne tuttuğu kitabı delip geçti. Adam geri döndü. Ertesi gün yeniden geldi ve bu kez dönmedi.

Burası Kuzey Sentinel Adası. Yaklaşık 60 kilometrekare büyüklüğünde, çevresi mercan resifleriyle sarılı, içi bütünüyle orman.

Adada kim yaşıyor?

Kimse tam olarak bilmiyor. Nüfus tahminleri 15 ile 400 arasında değişiyor. Dillerini konuşan tek bir yabancı yok; kendilerine ne ad verdikleri bile bilinmiyor.

Bilinenlerin neredeyse hepsi uzaktan gözleme dayanıyor. Avcı ve toplayıcılar; tarım yapmıyorlar. Ormanda yaban domuzu avlıyor, sığ sularda zıpkınla balık tutuyorlar. Dar kanolarını kürekle değil, uzun bir sırıkla dipten iterek ilerletiyorlar. Ormanın içinde ortak kulübeleri var. Ateşi nasıl yaktıkları bilinmiyor; gözlemcilerin gördüğü tek şey, yanan közleri saklayıp bir yerden bir yere taşımaları.

250 yılın kayıtları

1771: ilk kayıt. Doğu Hindistan Şirketi’nin bir gemisi gece adanın açığından geçerken bir İngiliz haritacı kıyıda çok sayıda ışık gördü ve not etti. Kimse kıyıya çıkmadı.

1867: Nineveh. Bir Hint ticaret gemisi adanın resiflerine çarptı. 106 kişi filikayla kumsala çıktı. Adalılar saldırdı; kazazedeler günlerce kendilerini savunarak bekledi ve sonunda bir İngiliz donanma gemisi tarafından kurtarıldı.

1880: kaçırılan altı kişi. İngiliz yönetici Maurice Vidal Portman silahlı bir ekiple adaya çıktı. Ormanda patikalar ve terk edilmiş küçük köyler buldu. Birkaç gün sonra ekip yaşlı bir çifti ve dört çocuğu yakalayıp incelemek üzere Port Blair’deki koloniye götürdü. Altısı da kısa sürede hastalandı. Yaşlı adam ve eşi öldü; dört çocuk hediyelerle birlikte adaya geri bırakıldı. Çocukların adaya ne taşıdığını kayıtlar söylemiyor.

1981: Primrose. Bir yük gemisi resiflere oturdu. Birkaç gün sonra mürettebat, kumsalda mızrak ve okla bekleyen adamların tahta tekneler yaptığını gördü. Kaptan telsizle acil silah istedi. Çıkan fırtına hem yardım gemilerini hem adalıları uzak tuttu; mürettebat bir hafta sonra helikopterle kurtarıldı. Gemi resifte kaldı ve adalılar enkazından demir söktü. O güne kadar kemikten ve odundan yapılan ok uçları bundan sonra metalden yapılmaya başladı.

1991: hindistancevizleri. Hindistan yıllarca adaya hediye bırakma seferleri düzenledi; çoğu okla karşılandı. 4 Ocak 1991’de antropolog Triloknath Pandit’in ekibinden Madhumala Chattopadhyay sudan hindistancevizi uzattı. Genç bir adam yayını ona doğrulttu; yanındaki bir kadın onu dürtünce yayını indirdi. O gün adalılar hindistancevizlerini doğrudan elden aldı. Bu, kayıtlara geçen ilk barışçıl temastı. Dil konusunda ise hiçbir ilerleme olmadı ve Hindistan 1997’de ziyaretleri tamamen bitirdi.

Neden dokunulmuyor?

Çünkü komşu adalarda ne olduğu biliniyor. 19. yüzyılda binlerce kişi olan Büyük Andamanlılar, temasın ardından gelen hastalıklarla bugün birkaç düzine kişiye düştü. Dış dünyayla hiç karşılaşmamış bir bağışıklık sistemi sıradan bir gribe bile dayanamayabilir; 1880’de kaçırılan çiftin başına gelen de buydu.

Adaya yaklaşmak 1956’dan beri yasak. Hindistan’ın bugünkü tutumu tek cümleyle özetlenebilir: uzaktan izle, dokunma.

Tsunamiden sonra atılan ok

26 Aralık 2004’te Hint Okyanusu’ndaki büyük deprem ve ardından gelen tsunami bölgeyi vurdu. Kuzey Sentinel’in bir iki metre yükseldiği, çevresindeki resiflerin bir bölümünün karaya dönüştüğü sonradan anlaşıldı. Herkes adalıların hayatta olup olmadığını merak ediyordu.

Üç gün sonra bir Hint helikopteri adanın üzerinden alçaktan geçti. Kumsaldaki adamlardan biri yayını kaldırıp helikoptere ok attı. Hayattaydılar ve hâlâ kimseyi istemiyorlardı.

2006’da yasak sularda avlanan iki balıkçının teknesi gece sürüklenip adanın kıyısına yanaştı. İkisi de adalılar tarafından öldürüldü. Hindistan dava açmadı: adaya izinsiz yaklaşan birinin başına gelenlerden adalılar sorumlu tutulmuyor.

John Chau adaya nasıl gitti?

John Allen Chau 26 yaşında, Washington eyaletinden bir Amerikalıydı. Lise yıllarından beri bu adaya misyoner olarak gitmeyi hayatının amacı saymıştı. Bir misyoner örgütünün eğitiminde, düşmanca davranan adalıları canlandıran kişilerle prova yapmış, aşılarını olmuş, karantinada kalmıştı.

Ekim 2018’de Port Blair’e yerleşti. İki balıkçıya 25 bin rupi, yani yaklaşık 350 dolar ödedi; gece karanlığında, devriyelere görünmeden adaya yaklaştılar. Aynı yılın ağustosunda Hindistan turizmi canlandırmak için 29 adayı özel izin sisteminden çıkarmış, Kuzey Sentinel de listeye girmişti. Ama bu yalnızca bir izin belgesiyle ilgiliydi; adaya yaklaşmayı yasaklayan 1956 tarihli kural yürürlükteydi. Yolculuk baştan sona yasa dışıydı.

15 Kasım’da kanoyla kıyıya yaklaştı, tepkiyi görünce geri çekildi. Sonraki denemede adalılara ilahiler söyledi, onların sözlerini tekrar etmeye çalıştı. Adalılar güldü; ardından İncil’i delen ok geldi. O akşam günlüğüne ölmek istemediğini yazdı, ama geri dönmeyi de reddetti.

17 Kasım’da balıkçılardan kendisini adaya bırakıp gitmelerini istedi. Balıkçılar uzaktan, adalıların kumsalda bir bedeni sürüklediğini gördü. Beden ertesi gün kumsala gömüldü.

Sonrasında ne oldu?

Hindistan polisi, Chau’yu adaya götüren balıkçılarla birlikte yedi kişiyi tutukladı. Bir polis teknesi cesedi almak için kıyıya yaklaştı, kumsalda yaylarıyla bekleyen adamları görünce geri çekildi. Birkaç denemenin ardından yetkililer cesedi almaktan vazgeçti: bir çatışmanın ya da adaya taşınacak bir hastalığın bedeli çok ağır olurdu.

Bazı dinî gruplar Chau’yu şehit olarak andı. Yerli halkların haklarını savunan kuruluşlar ise onu sert biçimde eleştirdi, çünkü taşıyabileceği tek bir virüs bütün topluluğu yok edebilirdi. Chau’nun babası, oğlunun ölümünden ona bu hedefi aşılayan misyoner çevresini sorumlu tuttu.

Hikâye bununla da bitmedi. Mart 2025’te kendini macera meraklısı diye tanıtan başka bir Amerikalı adaya kısa süreliğine çıktı; kumsala bir kutu kola ve bir hindistancevizi bıraktı, kum örneği aldı, video çekti. Döndüğünde tutuklandı.

Gemiden görülen ışıklar, kaçırılan altı kişi, karaya oturan gemiler, elden alınan hindistancevizleri, helikoptere atılan ok: adanın her yabancıya verdiği cevap 250 yıldır aynı.

Kaynaklar

1. Wikipedia (İngilizce): North Sentinel Island ve maddenin atıfları
2. Wikipedia (İngilizce): Sentinelese
3. Wikipedia (İngilizce): John Allen Chau
4. T. N. Pandit, The Sentinelese (1990)
5. M. V. Portman, A History of Our Relations with the Andamanese (1899)
6. Washington Post, New York Times, The Guardian ve BBC'nin John Chau haberleri (Kasım 2018 – Şubat 2019)
7. Survival International'ın Kuzey Sentinel açıklamaları
8. The Guardian ve BBC'nin Mart 2025'teki izinsiz ziyaretle ilgili haberleri (Nisan 2025)