İçeriğe geç
İZ SÜRÜCÜYouTube'da abone ol
  1. Ana sayfa
  2. Söylenti mi, kayıt mı?
  3. Kapalı Maraş

Kapalı Maraş'ı BM mi Kapattı? Gerçekte Ne Oldu?

  • 6 dk okuma
  • 12 dk video
  • 13 kaynak

Kısa cevapHayır. Maraş'ı 1974'te Türk ordusu tel örgüyle çevirip askerî yasak bölge ilan etti. BM Güvenlik Konseyi'nin 1984 tarihli 550 sayılı kararı şehri kapatmadı; Maraş'a eski sakinlerinden başkasının yerleştirilmemesini ve bölgenin BM yönetimine devredilmesini istedi. Devir hiç olmadı, şehrin bir bölümü 2020'den beri ziyarete açık.

Belgeselin tamamı 12 dk. YouTube'da aç

Akdeniz kıyısında, Kıbrıs’ın doğusunda bir kumsal var. Hemen arkasında yan yana dizilmiş onlarca otel duruyor; camları kırık, balkonları paslı, kiminin içinden ağaç çıkmış. Bu şehre 46 yıl boyunca askerlerden başka neredeyse kimse giremedi. Burası Kapalı Maraş. Hikâyesi genellikle dört cümleyle anlatılır: şehri Birleşmiş Milletler kapattı, içeride sofralar hâlâ kurulu, bir zamanlar Marilyn Monroe burada tatil yapardı ve içeri kimse giremez. Bu yazıda dördünü de belgelerle tek tek sınıyoruz.

Maraş neresi?

Maraş, Kıbrıs’ın doğu kıyısındaki Mağusa şehrinin güney mahallesi. Rumca adı Varoşa; kelime Türkçedeki “varoş”tan geliyor. Ada 1960’ta bağımsız olduktan sonra kumsalın arkasına oteller dikildi. 1970’lerin başında adadaki otel yataklarının neredeyse yarısı bu şehirdeydi. Sahil boyunca uzanan caddeye Kennedy’nin adı verilmişti.

Kaynaklar burada tatil yapan ünlüler arasında Elizabeth Taylor’ı ve Brigitte Bardot’yu sayıyor. Sonradan ABBA’yı kuracak dört müzisyen de 1970’te burada, İsveçli barış gücü askerlerine çaldı. Marilyn Monroe için ise tarihli tek bir kayıt yok. Üstelik Monroe 1962’de öldü; Maraş en parlak yıllarını 1970’lerin başında yaşadı.

1974 yazında ne oldu?

Adada iki toplum arasındaki çatışmalar on yıldan uzun süredir sürüyordu. 15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askerî yönetimin desteklediği bir darbe Kıbrıs’ın cumhurbaşkanını devirdi. 5 gün sonra Türkiye, garantör ülke olarak adaya asker çıkardı. O günlerde Mağusa’daki Kıbrıslı Türklerin mahallesi top ateşi altında kaldı.

Ağustosta Cenevre’deki görüşmeler sonuçsuz dağıldı ve 14 Ağustos sabahı ikinci harekât başladı. Mağusa bombalandı, tanklar şehre yaklaşıyordu. Maraş’ın Rum sakinleri bir gün içinde evlerinden çıktı; çoğu güneydeki köylere ve yakındaki İngiliz üs bölgesine gitti. Birkaç gün sonra döneceklerini düşünüyorlardı.

Türk birlikleri şehre girdikten saatler sonra bir Amerikan ajansının muhabiri haberine “Mağusa’nın Rum yarısı boş” diye başladı. Gazetecilerin girdiği bir otelde yataklar yapılmış, havlular yerindeydi; ön kapı açıktı, içeride kimse yoktu.

Şehri kim kapattı?

Ordu şehri 2 gün içinde aldı. Maraş’ın yaklaşık 6 kilometrekarelik bölümünü tel örgüyle çevirdi ve askerî yasak bölge ilan etti. Adanın kuzeyinde boşalan öteki yerlere zamanla başkaları yerleşti, ama tel örgünün içine kimse yerleşmedi. İçeri askerler ve sınırlı ölçüde BM görevlileri girebiliyordu. Birkaç apartman orduevi yapıldı, gerisi boş kaldı.

Yani şehri bir BM kararı değil, 1974’teki tel örgü kapattı. Güvenlik Konseyi’nin Maraş kararı bundan 10 yıl sonra çıktı.

Neden yerleşime açılmadı?

Maraş, ileride bir anlaşmada masaya konacak bir karşılık olarak tutuldu ve her müzakerede gündeme geldi. 19 Mayıs 1979’da iki toplumun liderleri 10 maddelik bir anlaşma imzaladı. Anlaşmanın 5. maddesi, Maraş’a BM gözetiminde yeniden yerleşilmesine öncelik veriyordu. Uygulanmadı.

“Hayalet şehir” adı nereden geliyor?

Ad 1977’de kondu. İsveçli bir gazeteci, Mağusa limanındaki İsveç barış gücü taburunu ziyaret etti ve gözetleme noktasından tel örgünün ardına baktı. Gazetesine yazdığına göre yollardaki asfalt güneşte çatlamış, kaldırımlarda çalılar büyüyordu; kahvaltı masaları hâlâ kurulu, çamaşırlar hâlâ asılı, lambalar hâlâ yanıyordu. Yazısını “Mağusa, hayalet bir şehir” diye bağladı.

“İçeride sofralar kurulu” cümlesi buradan geliyor: neredeyse 50 yıl önce yapılmış bir gözlemden.

BM’nin 550 sayılı kararı ne diyor?

1983’te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edildi ve ardından Maraş’ın yerleşime açılabileceği konuşulmaya başladı. Güvenlik Konseyi 11 Mayıs 1984’te 550 sayılı kararı aldı. Kararın Maraş’la ilgili bölümü tek bir madde: Maraş’ın herhangi bir bölümüne kendi sakinlerinden başkalarının yerleştirilmesi kabul edilemez ve bölgenin yönetimi BM’ye devredilmelidir. 1992’deki 789 sayılı karar aynı isteği yineledi.

Kısacası BM Maraş’ı kapatmadı; kimsenin yerleşmemesini ve bölgenin kendisine devredilmesini istedi. Devir hiç olmadı. Genel Sekreter’in raporlarında yıllardır Maraş’taki durumdan Türkiye hükûmetinin sorumlu tutulduğu yazıyor. Bazı haberlerin aksine Maraş ara bölgenin içinde de değil; hemen kuzeyinde, Türk tarafının denetiminde.

1993 paketi ve Annan Planı

1993’te BM bir güven paketi önerdi: Maraş BM’ye bırakılacak, karşılığında 1974’ten beri kapalı duran Lefkoşa Havaalanı iki topluma açılacaktı. Türk televizyonundan 32. Gün ekibi o günlerde şehre girip çekim yaptı. Paket uygulanmadı; dönemin Kıbrıs Türk lideri Rauf Denktaş itirazını aynı programda dile getirdi.

2004’te Annan Planı iki toplumun oyuna sunuldu. Plana göre Maraş Rum yönetimine bırakılacaktı. Kıbrıslı Türklerin yüzde 65’i “evet”, Kıbrıslı Rumların yüzde 76’sı “hayır” dedi. Plan düştü ve Maraş 30 yılın sonunda yine kapalı kaldı.

İçeride ne kaldı?

Sofralardan bugün iz yok. Ziyaretçilerin önünden geçtiği binaların çoğu boş bir kabuk; içlerinde eşya görünmüyor. Eşyaların ne zaman ve kimlerce çıkarıldığını gösteren yayımlanmış bir döküm bulunmuyor. Kuzey Kıbrıs yönetimi 2019’da bir envanter çalışması başlattı.

Doğanın yaptığı ise açık: kökler asfaltı kaldırdı, otellerin içinden ağaçlar çıktı ve kumsalda deniz kaplumbağalarının yuva yaptığı bildirildi.

Mülkler kimin?

Bu soruya iki ayrı yanıt veriliyor. Kıbrıslı Rumlar 1974’teki tapuları gösteriyor; onların sayımına göre Maraş’ta 6.000’den fazla parsel var. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2010’da Maraşlı 8 mülk sahibine tazminat ödenmesine hükmetti.

Kıbrıs Vakıflar İdaresi ise toprağın 3 Osmanlı vakfına ait olduğunu, İngiliz yönetimi sırasında hukuka aykırı biçimde elden çıkarıldığını söylüyor ve Kuzey Kıbrıs mahkemelerinin bu yöndeki kararlarını gösteriyor. Kuzeydeki Taşınmaz Mal Komisyonu’na Maraş için 281 başvuru yapıldı. Soru bugün de mahkemelerde.

2020: kapılar kısmen açılıyor

Kuzey Kıbrıs hükûmeti 2019’da Maraş’ın açılması için çalışma başlattı. Karar 6 Ekim 2020’de Ankara’da duyuruldu; 2 gün sonra, 8 Ekim’de sahilin bir bölümü ve ana cadde ziyarete açıldı. 46 yıl sonra ilk kez siviller tel örgünün içinde yürüdü. Karar Kıbrıs Türk tarafında da tartışıldı, çünkü cumhurbaşkanlığı seçimine 3 gün vardı; koalisyonun küçük ortağı hükûmetten çekildi.

Güvenlik Konseyi açılışın ertesi günü adımın geri alınmasını istedi. Temmuz 2021’de ikinci adım geldi: Maraş’ın yüzde 3,5’i askerî bölge olmaktan çıkarıldı ve mülk sahiplerine komisyona başvurmaları söylendi. Konsey bu kez kınadı ve 2020’den beri atılan bütün adımların geri alınmasını istedi. Türkiye açıklamayı aynı gün reddetti.

Bugün Maraş’a kim giriyor?

Bugün Maraş’a herkes girebiliyor ve giriş ücretsiz. Belirlenen yollarda yürüyerek ya da kiralık bisikletle geziliyor. Yetkililerin açıkladığı sayıya göre Ekim 2024’e kadar 2,2 milyon kişi geldi; basındaki son sayı 5 milyona yakın. Resmî bir döküm yayımlanmadı.

Ama açılan yer şehrin küçük bir parçası. Binalara girmek yasak ve içeride oturan kimse yok. 200 yıllık Bilal Ağa Mescidi 2021’de, 47 yıl sonra yeniden ibadete açıldı. Ertesi yıl kumsalın bir bölümüne şezlong kondu. 2023’te Kıbrıslı Türk bir iş insanı Maraş’taki 3 oteli Kıbrıslı Rum sahiplerinden satın aldı. BM’nin 2024 raporuna göre askerî statüsü kaldırılan yüzde 3,5’lik bölümde kayda değer bir değişiklik gözlenmedi.

Ekim 2026: konu yine masada

Ekim 2025’te Kuzey Kıbrıs’ta cumhurbaşkanlığını Tufan Erhürman kazandı. Temmuz 2026’da BM Genel Sekreteri 16 yıl aradan sonra adaya geldi. Ekimde Rum lider bir öneri getirdi: Maraş BM yönetimine devredilsin, karşılığında Mağusa Limanı Avrupa Birliği gözetiminde ticarete açılsın.

Erhürman 21 Ekim’de bunu kabul edemeyeceğini söyledi ve aynı önerinin 20 yıl önce de geldiğini hatırlattı. Maraş’ın kapsamlı çözümün bir parçası olduğunu, konuyu ancak BM’yle konuşacağını ekledi. 52 yıl sonra Maraş hâlâ müzakere masasının üstünde duruyor.

Hüküm

  • “Maraş’ı BM kapattı”: yanlış. Şehri 1974’te Türk ordusu kapattı. BM kararları eski sakinlerden başkasının yerleşmemesini ve bölgenin BM’ye devrini istiyor.
  • “İçeride sofralar hâlâ kurulu”: 1977’de böyle yazıldı; bugün binaların içi boş.
  • “Marilyn Monroe burada tatil yapardı”: bunu gösteren bir belge yok.
  • “İçeri kimse giremez”: 2020’ye kadar doğruydu. Bugün milyonlarca kişi girdi, ama gezilebilen yer birkaç cadde ve bir kumsal.
  • “Maraş’tan 39.000 kişi kaçtı”: 39.000, 1974’te bütün Mağusa’nın tahminî nüfusu; içinde surların içinde yaşayan Kıbrıslı Türkler de var.

1974 Ağustos’unda evinden birkaç günlüğüne çıkanlar 52 yıldır dönemedi. Tel örgünün öbür yanında büyüyenler ise bütün hayatları boyunca o boş otellere baktı. Maraş, iki toplumun da acısını taşıyan bir yer olarak bugün de çözüm bekliyor.

Kayda göre hüküm

  • Maraş'ı Birleşmiş Milletler kapattı.Yanlış

    Şehri Ağustos 1974'te Türk ordusu tel örgüyle çevirip askerî yasak bölge ilan etti. BM'nin 1984 ve 1992 kararları kapatma değil, eski sakinlerden başkasının yerleşmemesini ve bölgenin BM'ye devrini istiyor.

  • İçeride sofralar hâlâ kurulu.Yanlış

    Bu tasvir 1977'de tel örgünün ardına bakan İsveçli bir gazeteciye ait. Bugün ziyaretçilerin önünden geçtiği binaların çoğu boş bir kabuk; içlerinde eşya görünmüyor.

  • Marilyn Monroe Maraş'ta tatil yapardı.Kanıt yok

    Tarihli tek bir kayıt bulunamadı. Monroe 1962'de öldü; Maraş en parlak yıllarını 1970'lerin başında yaşadı. Kaynaklar Elizabeth Taylor ve Brigitte Bardot'yu sayıyor.

  • Maraş'a kimse giremez.Kısmen doğru

    2020'ye kadar doğruydu. 8 Ekim 2020'den beri sahilin bir bölümü ve ana cadde ziyarete açık; milyonlarca kişi geldi. Ama binalara girmek yasak ve açılan yer şehrin küçük bir parçası.

  • Maraş'tan 39.000 kişi kaçtı.Yanlış

    39.000, 1974'te bütün Mağusa'nın tahminî nüfusu. Bu sayının içinde surların içinde yaşayan Kıbrıslı Türkler de var.

Kaynaklar

  1. BM Güvenlik Konseyi kararları 550 (11 Mayıs 1984) ve 789 (25 Kasım 1992), özgün metin
  2. BM Güvenlik Konseyi başkanlık açıklamaları S/PRST/2020/9 (9 Ekim 2020) ve S/PRST/2021/13 (23 Temmuz 2021)
  3. BM Genel Sekreteri'nin Kıbrıs raporları: S/2021/4, S/2022/533, S/2024/12
  4. Wikipedia (İngilizce): Varosha, Famagusta
  5. Wikipedia (Türkçe): Maraş, Kıbrıs
  6. Wikipedia (İngilizce): Turkish invasion of Cyprus
  7. Wikipedia (İngilizce): 2004 Cypriot Annan Plan referendums
  8. Wikipedia (İngilizce): Evkaf Administration of Cyprus
  9. 32. Gün: “KKTC Kapalı Maraş Dosyası” (1993)
  10. Cyprus Mail: “Decades of silence in Famagusta” (2008; 1977 tarihli gazete yazısı ve 1974 ajans haberi) ve 21 Ekim 2026 haberi
  11. On maddelik anlaşma, 19 Mayıs 1979 (Kıbrıs Cumhuriyeti Basın Enformasyon Dairesi ve T.C. Dışişleri Bakanlığı metinleri)
  12. Kıbrıs Cumhuriyeti yayını “Opening of Famagusta” (Rum tarafının anlatımı) ve Kıbrıs Vakıflar İdaresi'nin açıklamaları
  13. Haber Kıbrıs (21 ve 27 Ekim 2026), Karar (25 Temmuz 2026), FOX Ana Haber (8 Ekim 2020), Al Jazeera English (12 Kasım 2022)

Bu dosyada bir yanlış ya da eksik görürsen bize yaz; kaynağını gösterdiğin her düzeltmeyi işler, sayfaya tarihini yazarız. Ayrıntı: kaynak ve düzeltme ilkeleri.

Sıradaki dosyalar

Her akşam 20:00'de yeni dosya

YouTube'da abone ol