Harrison Okene: Batık Gemide 60 Saat Nasıl Yaşadı?

Denizin 30 metre altında, ters dönmüş bir geminin içinde bir dalgıç ilerliyor. Bu bir kurtarma dalışı değil; ekip cesetleri çıkarmak için gönderilmiş. Gemi iki buçuk gündür dipte. Dalgıç bir odaya giriyor, sudan bir el uzanıyor ve onu ölü sanıyor. Sonra o el, dalgıcın elini sıkıyor.

El, 29 yaşındaki Nijeryalı gemi aşçısı Harrison Okene’ye aitti.

Jascon-4 nasıl battı?

Jascon-4, açık denizde petrol platformlarına hizmet veren bir römorkördü. Mayıs 2013’te Nijerya kıyısının yaklaşık 30 kilometre açığında, Escravos yakınlarında, bir platformun yanında yakıt yükleyen tankeri sabit tutuyordu. Gemide 12 kişi vardı: 11 Nijeryalı denizci ve Ukraynalı bir kaptan.

Römorkörlerin bilinen bir tehlikesi var: halat gergin çalışırken çekilen gemiyle römorkör farklı yönlere savrulursa, halat römorkörü yana yatırabilir. O anda üstüne büyük bir dalga gelirse gemi doğrulmaya vakit bulamadan devrilir. Jascon-4’ün devrilmesinde yetkililerin ve basının işaret ettiği neden, o sabahki sert dalgalardı.

26 Mayıs sabahının erken saatlerinde mürettebatın çoğu uyuyordu. Bölgede korsan saldırıları yaşandığı için kamaralar geceleri içeriden kilitleniyordu. Büyük bir dalga gemiyi yakaladı ve saniyeler içinde ters çevirdi. Kilitli kamaralardakilerin dışarı çıkacak zamanı olmadı.

Hava boşluğunu nasıl buldu?

Okene o sırada tuvaletteydi. Kendini karanlıkta, akan suyun içinde buldu; önünden geçen üç arkadaşını su sürükleyip götürdü. Gemi ters döndüğü için tavan zemin olmuştu. Sonradan şöyle anlattı:

Hiçbir şey göremiyordum, yalnızca ellerimle yolumu buluyordum.

Bir demir kapıyı zorlayıp küçük bir bölmeye ulaştı: makine zabitinin ofisi ve bitişiğindeki tuvalet. Burada su tavana kadar dolmamıştı. Jascon-4 yavaşça batıp yaklaşık 30 metre derinlikte dibe ters oturduğunda, başının üstünde 1,2 metre kadar bir hava boşluğu kalmıştı.

Ayakta duramıyordu. İki şilte bulup üst üste koydu ve üstüne çıktı; bedenini soğuk sudan biraz olsun çıkarabilmek onu donmaktan korudu.

Karanlıkta 60 saat

Yiyecek ve içecek su yoktu. Ağzına kaçan deniz suyu dilinin derisini soydu. Saat yoktu; zamanı açlığından ve su seviyesinden tahmin ediyordu, çünkü hava yavaş yavaş sızdıkça su milim milim yükseliyordu. Her uyandığında ilk işi elini kaldırıp tavanın ne kadar yakın olduğunu yoklamaktı.

Geminin içinde dolaşan balıkların sesini duyuyor, köpekbalığı ya da barakuda olabileceklerinden korkuyordu. Bir ara dışarıdan sesler geldi. Suya dalıp bir su sebilinin filtresini söktü ve onu çekiç gibi kullanarak gövdeye vurdu. Sesler uzaklaştı; kimse duymamıştı.

1,2 metrelik boşluktaki hava nasıl yetti?

Cevabın bir bölümü derinlikte. Deniz seviyesinde üzerimizde 1 atmosfer basınç var; her 10 metrede bir atmosfer daha ekleniyor. 30 metrede toplam 4 atmosfer eder. Yani o boşluktaki hava, yüzeydekine göre dört kat sıkışmıştı: aynı hacimde dört kat fazla oksijen vardı.

Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’ndan fizikçi Maxim Umansky bunun hesabını yaptı. Bir insan yüzeyde günde yaklaşık 10 metreküp hava tüketir; 60 saat için 25 metreküp gerekir. 4 atmosfer basınçta bu, yaklaşık 6 metreküpe iner: küçük bir odanın havası. Oksijen büyük olasılıkla yetecek kadardı.

Asıl tehlike oksijenin bitmesi değil, karbondioksitin birikmesiydi. Kapalı bir alanda bu gaz yüzde 5’e yaklaştığında insan önce şaşkınlaşır, sonra bilincini kaybeder. Umansky’ye göre Okene’yi kurtaran şeylerden biri suyun kendisi olabilir: karbondioksit suda, özellikle soğuk suda kolay çözünür. Bu bir tahmin. Umansky ayrıca anlatılan boşluğun bu hesaba göre bile küçük olduğunu, bölmenin gövdenin altındaki daha büyük bir hava cebiyle bağlantılı olabileceğini not ediyor; bu da kanıtlanmış değil.

Duke Üniversitesi’nden dalış hekimi Eric Hexdall aynı noktaya dikkat çekiyor: böyle bir yerde karbondioksit, oksijen bitmeden önce zehirli düzeye ulaşır. Okene kurtarıldığında bu sınıra büyük olasılıkla çok yaklaşmıştı.

Dalgıçlar onu nasıl buldu?

Gemi sahibi şirket cesetlerin çıkarılması için yardım istedi. Yaklaşık 120 kilometre ötede başka bir işte çalışan DCN Diving ekibi bölgeye yönlendirildi. Kimsenin sağ kalmadığı düşünülüyordu.

Ekip satürasyon dalışı yapıyordu: dalgıçlar günlerce basınçlı bir odada yaşıyor, dalış çanıyla dibe iniyor ve kasklarındaki kameralar yüzeydeki kontrol odasına canlı görüntü gönderiyordu.

28 Mayıs’ta dalgıçlar batığa girdi. Okene karanlıkta bir ışık gördü ve suya girip ona doğru ilerledi. Yüzeydeki ekranda bir el belirdi; ekip bunu bir başka ceset sandı. Dalgıç eli tutmak için uzandığında el onun elini sıktı. Kontrol odasından tek bir cümle duyuldu: “Yaşıyor.”

Neden hemen yüzeye çıkarılmadı?

Okene iki buçuk gün boyunca 4 atmosfer basınçta nefes almıştı; vücudu bu basınçta azot emmişti. Birden yüzeye çıkarılsaydı kanındaki azot kabarcıklara dönüşür ve bu onu öldürebilirdi.

Dalgıçlar ona bir kask ve dalış giysisi giydirdi, halatla batıktan çıkarıp dalış çanına, oradan da basınçlı odaya taşıdı. Okene 60 saat daha o odada kaldı; basınç azar azar düşürüldü.

Sonrasında ne oldu?

Jascon-4’teki 12 kişiden hayatta kalan tek kişi oydu. Dalgıçlar sonraki günlerde 10 denizcinin bedenini çıkardı; on birinci kişi bulunamadı. Kurtarma ekibinin proje yöneticisi Tony Walker, Okene’nin o boşlukta çok daha uzun dayanamayacağını söyledi.

Okene eve döndüğünde rahat uyuyamadı; geceleri yatağının battığını hissedip çığlık atarak uyandığını anlattı. Sonra beklenmedik bir karar verdi: dalgıçlık eğitimi aldı ve uluslararası geçerli bir ticari dalgıç belgesi kazandı. Bir zamanlar denizin dibinde kurtarılmayı bekleyen adam, artık dibe kendisi iniyor.

Kaynaklar

1. Reuters, Joe Brock: Harrison Okene ile görüşme (2013), NBC News aracılığıyla
2. Associated Press: Okene'nin anlatımı (2013), Fox News aracılığıyla
3. Subsea World News, 2 Aralık 2013: DCN Diving'in kurtarma operasyonu açıklaması
4. Slate (2013): Maxim Umansky'nin (Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı) hava boşluğu hesapları
5. Live Science (2013): dalış hekimi Eric Hexdall'ın (Duke Üniversitesi) değerlendirmesi
6. Wikipedia (İngilizce): Aquanaut, “Accidental aquanaut” bölümü