And Dağları 1972: 72 Gün Nasıl Hayatta Kaldılar?

20 Aralık 1972’de Şili’de, And Dağları’nın eteğindeki bir nehrin kıyısında Sergio Catalán adlı bir çoban karşı kıyıda iki adam gördü. Zayıf ve yırtık giysiliydiler, el kol sallıyorlardı; nehrin gürültüsünden sesleri duyulmuyordu. Catalán bir kâğıdı taşa bağlayıp karşıya attı. Taş şu cümleyle geri geldi: “Dağlarda düşen bir uçaktan geliyorum.”

O uçak 69 gün önce kaybolmuştu. Arama 8 gün sonra durdurulmuş, içindeki herkesin öldüğü düşünülmüştü. Dağın öbür tarafında, bir buzulun üstünde 14 kişi hâlâ bekliyordu.

Uçak neden düştü?

Yolcuların çoğu Uruguaylı bir rugby takımındandı. Old Christians, Şili’deki bir maç için Santiago’ya gidecekti; yolculuk ucuza gelsin diye Uruguay Hava Kuvvetleri’nden çift motorlu bir uçak kiralandı, boş koltuklar aile ve arkadaşlarla dolduruldu. Uçakta 40 yolcu ve 5 mürettebat, toplam 45 kişi vardı.

Kötü hava yüzünden ilk gece Arjantin’in Mendoza kentinde kalındı. 13 Ekim öğleden sonra yeniden havalandılar. Uçak And Dağları’nı doğrudan aşacak kadar yükseğe çıkamıyordu; güneyden, daha alçak bir geçitten dolaşması gerekiyordu.

Dağlar bulut altındaydı. Pilotlar yeri göremiyor, konumu uçuş süresine bakarak tahmin ediyordu. Yardımcı pilot Şili’deki Curicó’nun üstüne geldiklerini bildirdi, kuzeye döndü ve alçalmaya başladı. Uçak aslında Curicó’nun yaklaşık 60 kilometre doğusunda, dağların ortasındaydı.

Buluttan çıktıklarında önlerinde bir kaya duvarı vardı. Saat 15:34’te uçak bir sırta çarptı; kuyruk ve kanatlar koptu. Gövde karlı bir buzulda 700 metreden fazla kayıp bir kar yığınına saplandı. Rakım yaklaşık 3.600 metreydi.

Buzulda nasıl yaşadılar?

İlk gün 12 kişi, ilk gece 5 kişi daha öldü. Sağ kalan 28 kişinin çoğu yaralıydı. İki tıp öğrencisi, Roberto Canessa ve Gustavo Zerbino, eldekilerle yaraları sardı. Nando Parrado üç gün baygın kaldı; uyandığında annesinin öldüğünü, kız kardeşi Susana’nın ağır yaralı olduğunu öğrendi. Susana 9. gün hayatını kaybetti.

Gövde barınağa çevrildi. Kopan arka taraf valizler, koltuklar ve karla kapatıldı. Yaklaşık 2,5 metreye 3 metrelik bir alanda 20’den fazla kişi sıkışarak yatıyordu. Geceleri sıcaklık eksi 30 dereceye kadar düşüyordu. Koltuk kumaşlarından battaniye, kokpitteki plastik güneşliklerden kar gözlüğü yapıldı.

Bu yükseklikte kar yemek bedeni daha da üşütür. Koltukların arkasından sökülen alüminyum levhalar güneşe tutularak kar eritildi. Yiyecek birkaç çikolata, biraz şarap ve krakerden ibaretti: kişi başına bir kare çikolata, bir kapak şarap.

Takım kaptanı Marcelo Pérez işleri bölüştürdü. Bir grup su topluyor, bir grup yaralılara bakıyor, bir grup gövdenin içini düzenliyordu. Gündüz güneşe çıkılıyor, akşam olmadan içeri giriliyordu.

Arama durunca ne yaptılar?

Enkazda küçük bir transistörlü radyo bulunmuştu. 11. gün haber duyuldu: arama çalışmaları durdurulmuştu. Sessizliği Gustavo Nicolich bozdu; ona göre bu iyi haberdi, çünkü artık kurtarılmayı beklemeyecek, oradan kendileri çıkacaklardı.

Yiyecek ise bitmek üzereydi. 3.600 metrede ot da hayvan da yoktu. Hayatta kalanlar en ağır konuşmayı yaptı: ölenlerin bedenlerinden beslenmek. Çoğu dindar Katolikti ve bunu kimse istemiyordu. Kararı birlikte verdiler ve aralarında bir söz verdiler: içlerinden biri ölürse, ötekiler yaşayabilsin diye onun bedeni de kullanılabilecekti. Bazıları buna günlerce katlanamadı. Kurtulduktan sonra bu kararı gizlemediler; olanları kendileri anlattı.

Çığ ve tutmayan telsiz planı

17. gecenin yarısında, herkes uyurken dağdan inen çığ gövdeyi doldurdu. Birbirlerini kazarak çıkarmaya çalıştılar, ama 8 kişi öldü. Aralarında Gustavo Nicolich de vardı. Kalanlar üç gün boyunca karla dolu gövdede, nefes almak için açtıkları küçük bir delikle yaşadı; sonra karı dışarı taşıyıp barınağı yeniden açtılar. Bu vadiye sonradan Gözyaşı Vadisi adı verildi.

Çığdan sonra kar dizlere, yer yer bele çıkıyordu. Koltuk minderlerini ayaklarına bağlayıp kar ayakkabısı yaptılar. İlk denemelerde birkaç yüz metre yürüyüp bitkin döndüler.

Kasımda keşfe çıkan küçük gruplar uçağın kopan kuyruğunu buldu: içinde bavullar, biraz yiyecek ve aküler vardı. Akülerle kokpitteki telsizi çalıştırmayı denediler. Olmadı; uçağın cihazları 115 voltluk alternatif akımla çalışıyor, aküler 24 voltluk doğru akım veriyordu.

Kasım ve aralıkta 3 kişi daha öldü. Sonuncusu, 11 Aralık’ta Numa Turcatti’ydi. Birinin yürüyüp yardım bulması gerektiği artık açıktı.

İki genç And Dağları’nı nasıl aştı?

12 Aralık’ta Nando Parrado, Roberto Canessa ve Antonio Vizintín yola çıktı. Yanlarında uçağın yalıtım malzemesinden dikilmiş bir uyku tulumu vardı. Harita ve pusula yoktu; yalnızca pilotun son sözlerinden Şili’nin batıda olduğunu biliyorlardı. Batıda dev bir dağ duruyordu. Tırmandılar.

Üç gün sonra Parrado yaklaşık 4.600 metredeki zirveye ulaştı. Yeşil vadiler görmeyi umuyordu; ufka kadar karlı dağlar vardı. Bu dağa sonradan babasının adını verdi: Seler. Vizintín yiyeceğini onlara bırakıp gövdeye döndü, Parrado ile Canessa devam etti.

Batıya inerken önce bir buzul vadisi, sonra bir nehir, sonra karın bittiği yer geldi. Yerde inek izleri ve bir teneke kutu gördüler. Toplam 10 günde yaklaşık 60 kilometre yürüdüler; yürüyüşün 9. gününde nehrin karşısında atlı birini fark ettiler.

Catalán’ın attığı kâğıda Parrado, Uruguaylı olduğunu, 10 gündür yürüdüklerini ve uçakta 14 yaralı arkadaşının beklediğini yazdı. Catalán onlara ekmek attı, sonra atıyla yaklaşık 8 saat yol gidip en yakın jandarma karakoluna ulaştı.

Kurtarma ve sonrası

22 Aralık’ta Şili Hava Kuvvetleri’nin helikopterleri havalandı; yolu gösterebilen tek kişi olan Parrado da içindeydi. Hava bozduğu için o gün 6 kişi alınabildi. Kurtarma ekibinden birkaç kişi geceyi kalan 8 kişiyle buzulda geçirdi. 23 Aralık’ta onlar da kurtarıldı.

45 kişiden 16’sı hayattaydı. Kısa süre sonra bazı gazeteler sert manşetler attı. Ölenlerin ailelerinin çoğu ise hayatta kalanların yanında durdu.

Roberto Canessa çocuk kardiyoloğu oldu. Nando Parrado yıllarca bu hikâyeyi anlattı. Kaza yerinde bugün demir bir haç ve ölenlerin adları duruyor. 1974’te bir kitap, sonraki yıllarda iki film yapıldı; sonuncusu “Kar Kardeşliği” 2024 başında hikâyeyi milyonlarca kişiye yeniden ulaştırdı.

Kazayı bir hesap hatası başlattı: yeri görmeden, süreye bakarak alçalmak. Hayatta kalmayı ise enkazdan kurulan barınak, güneşle eritilen kar, bir kare çikolatayı bile paylaştıran düzen, birlikte verilen en zor karar ve ufukta yalnızca dağ görüp yine de yürüyen iki genç sağladı.

Kaynaklar

1. Wikipedia (İngilizce): Uruguayan Air Force Flight 571 ve maddenin atıfları (kaza soruşturma kurulu dahil)
2. Piers Paul Read, Alive: The Story of the Andes Survivors (1974)
3. Nando Parrado, Miracle in the Andes (2006)
4. Pablo Vierci, La Sociedad de la Nieve (2008)
5. Wikipedia (İngilizce): Mount Seler
6. National Geographic Brasil (2024): Parrado ve Canessa'nın yürüyüş rotası