Flight 19: Bermuda Şeytan Üçgeni'nde Ne Oldu?

5 Aralık 1945 akşamı Florida’daki telsizlerde parça parça bir ses duyuldu: bütün uçaklar sıkı düzende kalacak, kara görünmezse ilk uçağın yakıtı 10 galonun altına düştüğünde hep birlikte denize inilecekti. Bu, beş askerî uçaktan gelen son anlamlı mesajlardan biriydi. O uçaklarda 14 kişi vardı. Birkaç saat sonra onları aramaya çıkan bir deniz uçağı da dönmedi; içinde 13 kişi daha vardı.

Olay 80 yıldır Bermuda Şeytan Üçgeni’nin en ünlü hikâyesi olarak anlatılıyor. ABD Donanması’nın soruşturma dosyasında ise saat saat kaydedilmiş telsiz konuşmaları duruyor. Bu yazı o kayıtları izliyor.

Flight 19 neydi?

Popüler anlatılarda “kayıp devriye” denir, ama bu bir devriye değildi. Fort Lauderdale Deniz Hava Üssü’nden kalkan beş Avenger torpido bombardıman uçağı, “Seyrüsefer Problemi 1” adlı, defalarca uçulmuş bir eğitim rotasını uçacaktı. Rota bir üçgene benziyordu: önce doğuya, Bahamalar’daki bir sığlığa gidilip eğitim bombası atılacak, sonra kuzeye dönülüp Grand Bahama’nın üstünden geçilecek, en son güneybatıya dönülüp üsse gelinecekti. Toplam yaklaşık 320 mil; tahmini dönüş 17:23.

Uçaklardaki 14 kişinin 6’sı Donanma’dan, 8’i Deniz Piyadeleri’ndendi. Dört pilot öğrenciydi; ortalama 300 saat uçmuşlardı. Beşinci uçakta bir kişi eksikti: Onbaşı Allan Kosnar o gün uçuştan muaf tutulmayı istemişti.

Eğitmen Teğmen Charles Taylor’dı. Pasifik’te savaş görevi yapmış, 2.500 saatin üzerinde uçmuştu. Ancak bu rotayı eğitmen olarak ilk kez uçuyordu ve üsse Miami’den yeni gelmişti: Florida’nın güneyindeki Keys adalarını iyi tanıyor, Bahamalar’ı o kadar tanımıyordu. Kayıtlara göre brifinge geç geldi ve nedenini söylemeden yerine başka bir eğitmen bulunmasını istedi; başka eğitmen olmadığı için isteği reddedildi. Beş uçağın beşinde de kokpit saati yerinde değildi; pilotların kol saati olduğu düşünülerek uçuşa engel sayılmadı. Yakıt yaklaşık 5,5 saate yetecek kadardı.

Pilot neden kayboldu?

Uçaklar 14:10’da havalandı. Bombardıman çalışması sorunsuz bitti. 15:40’ta, kendi öğrencileriyle havada olan kıdemli eğitmen Teğmen Robert Cox telsizde bir öğrencinin “Nerede olduğumuzu bilmiyorum” dediğini duydu. Bağlantı kurduğunda karşısındaki ses Taylor’dı: iki pusulasının da çalışmadığını, parça parça bir karanın üstünde olduğunu ve Keys’te bulunduğundan emin olduğunu söylüyordu.

Düğüm bu cümledeydi. Rota Taylor’ı doğuya, Bahamalar’a götürmüştü; o ise kendini Florida’nın güneyinde sanıyordu. Yukarıdan bakınca iki bölge birbirine benzer: denize dizilmiş alçak adacıklar. Keys’teyseniz eve dönmek için kuzeydoğuya uçarsınız. Bahamalar’daysanız aynı yön sizi Florida’dan uzaklaştırıp açık okyanusa götürür. Sorun yalnızca yanlış yön değil, yanlış başlangıç noktasıydı.

Yerde ne biliniyordu?

Cox sinyale yaklaşmak için güneye uçtu; ses güçleneceğine zayıfladı. Böylece uçakların Bahamalar’ın üstünde olduğunu ve kuzeye uzaklaştığını anladı. Üsteki uçuş subayı da hesapla aynı sonuca vardı ve talimat verdi: 270 derece, yani batı. Batıda yüzlerce kilometre boyunca Florida kıyısı uzanıyordu.

Burada ikinci kırılma yaşandı. Taylor’dan arama kurtarma için ayrılmış 3.000 kilosaykıl frekansına geçmesi istendi; kıyı istasyonları onu orada daha iyi duyabilecekti. Taylor, grubu bir arada tutmak için geçmedi. Bu kez Meksika Körfezi’nin üstünde olabileceğinden kaygılanıyordu; önce kuzeydoğuya, 7 dakika sonra doğuya döndü. Kayıtta iki öğrencinin sesi var: batıya uçsalar eve varacaklarını söylüyorlar.

17:36’da Cox tek başına aramaya çıkmak için izin istedi. Taylor tam o sırada batıya uçacaklarını bildirdiği ve hava bozduğu için izin verilmedi. 18:04’te Taylor yeniden doğuya döndüğünü söyledi.

Aynı dakikalarda altı yön bulma istasyonu Taylor’ın vericisinden kerteriz aldı. Çizgiler Bahamalar’ın kuzeyinde, Florida’nın doğusunda kesişiyordu. Belirsizlik 100 millik bir daireydi, ama uçakların Körfez’de olmadığı kesindi. Doğu kıyısındaki havaalanlarında projektörler ve pist ışıkları yakıldı. Soruşturma kayıtlarına göre kimse bu konumu, cevap beklemeden uçaklara yayınlamayı düşünmedi.

Avenger’lara ne oldu?

Kalkıştan 4 saat sonra hava kararmış, bulut alçalmış, deniz büyümüştü. 18:20’de yazının başındaki mesaj duyuldu. Bölgeden geçen bir İngiliz tankeri çok büyük dalgalar ve sert rüzgâr bildiriyordu.

Sonrası için kayıt yok. Donanma’nın değerlendirmesine göre en olası açıklama, grubun yakıtı bitince Bahamalar’ın kuzeyinde fırtınalı denize birlikte inmesi. Gece, o dalgalarda bir Avenger’la denize inip hayatta kalma olasılığı çok düşüktü.

Kurtarmaya giden uçağa ne oldu?

Banana River üssündeki iki Martin Mariner deniz uçağı aramaya yönlendirildi. Mariner 12 saat havada kalabilen büyük bir uçaktı, ama mürettebat ona “uçan benzin deposu” derdi: gövdesinin altında benzin buharı birikmeye yatkındı.

İki uçak 19:27’de havalandı. Teğmen Walter Jeffrey’nin komutasındaki, 13 kişilik Training 49 saat 19:30’da rutin bir çağrı yaptı ve bir daha duyulmadı. 21:15’te Gaines Mills tankerinin kaptanı, 19:50’de gökyüzünde bir alev patlaması gördüklerini, 30 metreye yakın yükselen ateşin 10 dakika yandığını bildirdi. Gemi bir petrol birikintisinin içinden geçti; kurtulan yoktu. Yakındaki bir uçak gemisinin radarı da bir uçak izinin o noktada birden kaybolduğunu kaydetmişti.

Kurul kesin bir hükme varmadı, ama işaretler benzin buharına ve uçuş sırasında çıkan bir yangına gidiyordu.

Soruşturma ne dedi?

Sonraki beş gün deniz ve kara tarandı. Bulunan hiçbir parça bu altı uçağa bağlanamadı.

Soruşturma kurulu, uçuş liderinin umutsuzca kafasının karıştığını ve bir tür zihinsel sapma yaşadığını yazdı; sorumluluk Taylor’a yüklendi. Aynı rapor, ne olduğuna dair iyi bir tahmin bile yapılamadığını da kabul ediyordu. Taylor’ın annesi karara itiraz etti, bir avukatla kendi araştırmasını yürüttü. Kayıt düzeltme kurulu sicilde haksızlık bulunduğuna karar verdi ve dosyanın son cümlesi değişti: kazanın nedeni bilinmiyor.

Efsane nasıl doğdu?

Bu boşluğa efsane yerleşti. Sonraki yıllarda kitaplar ve dergiler olaya kayıtlarda bulunmayan diyaloglar ekledi. Flight 19, Bermuda Şeytan Üçgeni fikrini yaygınlaştıran başlıca olaylardan biri oldu; yıllar sonra bir bilimkurgu filminde uzaylıların geri getirdiği uçaklar olarak bile gösterildi.

NOAA’ya göre ise bu bölgede kaybolmaların başka yoğun deniz alanlarından daha sık olduğuna dair kanıt yok. Burası trafiğin yoğun, havanın hızla değişebildiği bir yer.

Kayıtlardaki zincir şöyle: rotayı ilk kez yöneten bir eğitmen, kokpitte olmayan saatler, çalışmadığı bildirilen pusulalar, Bahamalar’ı Keys sanan bir göz, geçilmeyen bir frekans, öne çıkmayan öğrenciler, yerde bilinen ama söylenmeyen bir konum ve yaklaşan fırtına. Hiçbiri tek başına beş uçağı düşürmeye yetmezdi.

Bugüne kadar ne beş Avenger’dan ne de Training 49’dan doğrulanmış bir iz bulundu. 2017’de eski Banana River üssünün rampasına, aramaya çıkıp dönmeyen 13 kişinin adlarını taşıyan bir plaket kondu. Efsane hep beş uçağı anlatır; plaket altıncıyı hatırlatıyor.

Kayda göre hüküm

• Bermuda Şeytan Üçgeni'nde uçak ve gemiler başka yerlerden daha sık kayboluyor.Kanıt yok

  ABD'nin okyanus ve atmosfer kurumu NOAA'ya göre bu alanda kaybolmaların, okyanusun yoğun kullanılan öteki bölgelerinden daha sık yaşandığını gösteren bir kanıt yok. Üçgenin resmî bir sınırı da yok.

• Pilotlar telsizde “her şey tuhaf görünüyor, deniz bile normal değil” dedi.Yanlış

  Bu sözler soruşturma kayıtlarında geçmiyor; sonraki yıllarda kitap ve dergilerde eklendi. Donanma'nın kendi yayını bile bunları “popüler versiyon” diye ayırıyor.

• Uçakların nerede olduğunu kimse bilmiyordu.Yanlış

  Altı yön bulma istasyonu saat 18:04 dolayında kerteriz aldı: Bahamalar'ın kuzeyi, Florida'nın doğusu. Bilgi yerde kaldı, uçaklara yayınlanmadı.

• Kurtarmaya giden uçak da iz bırakmadan kayboldu.Kısmen doğru

  Mariner'in enkazı doğrulanmadı, ama bir tanker 19:50'de gökyüzünde alev gördü, bir uçak gemisinin radarı izin o noktada kaybolduğunu kaydetti ve denizde petrol birikintisi bulundu.

• Kazanın sorumlusu resmî olarak eğitmen pilot Charles Taylor.Kısmen doğru

  Soruşturma kurulu ilk kararında Taylor'ı sorumlu tuttu. Annesinin başvurusu üzerine kayıt düzeltme kurulu bu kararı değiştirdi; dosyanın son resmî ifadesi “nedeni bilinmiyor”.

Kaynaklar

1. ABD Donanması, Flight 19 Soruşturma Kurulu raporu (1946), HyperWar arşivi
2. Naval History and Heritage Command: Loss of Flight 19, H-Gram 057-4 (2021) ve resmî kaza raporları (1945)
3. ABD Ulusal Arşivleri, Prologue (2017): resmî kayıt ve Flight 19'un kaybı
4. NOAA Ocean Service: What is the Bermuda Triangle?