Jonestown'da 918 Kişi Neden Öldü?

Kasım 1978’de Güney Amerika’daki Guyana’nın ormanlık bir bölgesinde, bir tarım yerleşkesinde yüzlerce insan ölü bulundu. Aynı gün üç ayrı yerde toplam 918 kişi hayatını kaybetmişti. Olay uzun süre “toplu intihar” diye anıldı.

Kayıtlar daha karmaşık bir tablo çiziyor. Bu yazı o tabloyu ve insanların oraya nasıl getirildiğini anlatıyor.

Jim Jones ve Peoples Temple

Jim Jones, Peoples Temple adlı kilisenin lideriydi. Kilise 1970’lerin başında Los Angeles ve San Francisco’da şubeler açtı, ardından merkezini San Francisco’ya taşıdı. Bu taşınmayla birlikte Temple yöneticilerinin siyasetteki ve kent yaşamındaki ağırlığı arttı.

Jones’un çağrısı, ırk ayrımının derin izler bıraktığı bir ülkede eşitlik vaadine dayanıyordu. Sonradan Jonestown’da yaşayanların yaklaşık yüzde 70’i Afrikalı Amerikalıydı. Kentin tanınmış siyasetçileri de onu destekledi; San Francisco meclis üyesi Harvey Milk, Başkan Carter’a yazdığı bir mektupta Jones’u savundu.

İçeride neler oluyordu?

Dışarıdan örnek bir topluluk gibi görünen yapının içinde denetim giderek sıkılaştı. Eski üyeler kötü muameleyi anlatmaya başladı. New West dergisi, gazeteci Marshall Kilduff’un eski üyelerin iddialarına dayanan yazısını yayına hazırladı. Derginin editörü yazıyı Jones’a telefonda okudu; Jones aynı gece ülkeden ayrıldı.

Gideceği yer hazırdı. Temple, 1973’te basında çıkan eleştiriler ve ilk ayrılmalardan sonra bir kaçış planı yapmış, Guyana’da arazi seçmişti.

Jonestown nasıl bir yerdi?

Yerleşkeyi önce 500 kadar üye kurdu, sonra ötekiler taşındı. Nüfus en kalabalık olduğu 1978’de 900’ün biraz altındaydı.

Kayıtlara göre:

• Çocuklar çoğunlukla ortak bakıma veriliyor, anne babalarını bazen yalnızca geceleri kısa süre görebiliyordu.
• Kurallara uymayanlar ağır biçimde cezalandırılıyordu.
• Silahlı korumalar gece gündüz devriye geziyordu.
• Guyana’daki göç işlemleri, ayrılmak isteyen üyelerin çıkışını zorlaştıracak biçimde etkilenmişti.

“Beyaz Gece” neydi?

Jones, hükümetin yerleşkeye baskın yapacağından korkuyordu. İş bittikten sonra, olağanüstü durum olduğunu söylediği gecelerde kule hoparlörlerinden alarm verip herkesi ortak alanda topluyordu. Alanın çevresini tüfekli ve arbaletli korumalar sarıyordu. Bu toplantılara “Beyaz Gece” adını vermişti.

Bu geceler, topluluğu ölüm fikrine alıştıran bir prova işlevi gördü.

Leo Ryan’ın ziyareti

ABD’de üyelerin yakınları Kongre’ye başvuruyordu. Kaliforniya temsilcisi Leo Ryan durumu yerinde görmeye karar verdi. Heyeti Guyana’ya vardığında Jones’un avukatları önce yerleşkeye girişe izin vermedi. Heyet 17 Kasım 1978’de Jonestown’a girebildi.

Ertesi gün bazı üyeler heyetle birlikte ayrılmak istedi. Aynı sabah erken saatlerde 11 üye de tehlikeyi sezerek yürüyerek yerleşkeden çıkmıştı.

Ryan’ın grubu, Jonestown’a yaklaşık 10 kilometre uzaktaki Port Kaituma pistine ulaştı. Orada Temple üyeleri ateş açtı. Kongre üyesi Leo Ryan’la birlikte beş kişi öldürüldü. Saldırı emrini Jones vermişti.

18 Kasım 1978 akşamı

Jones akşamın erken saatlerinde herkesi ortak alanda topladı. Toplantının bir bölümü 44 dakikalık bir kasete kaydedildi; kayıt sonradan “ölüm kaseti” diye anıldı. Jones kongre üyesinin öldüğünü doğruladıktan sonra kasette itiraz eden bir ses duyulmuyor.

Yerleşkeden kaçan üyelerden Odell Rhodes’un anlattığına göre zehir ilk olarak bir anneye ve bir yaşındaki bebeğine verildi.

Jonestown’da 909 kişi öldü; ikisi dışında hepsinin ölüm nedeni zehirlenme olarak görünüyordu. Başkent Georgetown’daki Temple binasında dört kişi daha Jones’un talimatıyla hayatını kaybetti. Pistte öldürülen beş kişiyle birlikte toplam 918’e ulaşıldı.

Jones’un kendisi zehirden değil, sol şakağındaki kurşun yarasından öldü. Guyana’nın adli tıp sorumlusu Leslie Mootoo, yaranın kişinin kendi eliyle açılmış olmasıyla uyumlu olduğunu belirtti.

Gerçekten gönüllü müydü?

Eldeki bulgular “kendi iradeleriyle” ifadesini zorluyor:

• Ölenlerin üçte biri reşit değildi.
• Olay yerini ilk inceleyen hekim olan Mootoo, gözle baktığı 200’den fazla bedenin en az 70’inde iğne izi gördüğünü bildirdi. Bu iğnelerin zehri ilk kez mi verdiği, yoksa daha önce içenlerin ölümünü hızlandırmak için mi yapıldığı belirlenemedi.
• Jones intiharı savunurken silahlı korumalara, yerleşkeden kaçmaya çalışanları vurma emri verilmişti.
• Bazı kişiler ormana kaçarak ya da saklanarak kurtuldu. Ağır işiten 79 yaşındaki Grover Davis hoparlör anonsunu duymamış, bir hendeğe yatıp ölü taklidi yapmıştı.

İlk haberler olayı toplu intihar diye duyurdu. Sonraki kaynaklar toplu cinayet-intihar, katliam ya da toplu cinayet terimlerini kullanıyor.

Geriye kalan soru

Jonestown’a gidenler arasında her meslekten insan vardı. Onları oraya götüren, yıllara yayılan bir süreçti: eşitlik vaadiyle başlayan bir bağlılık, dış dünyayla bağların kopması, ayrılmanın giderek zorlaşması ve ölüm fikrinin tekrar tekrar prova edilmesi.

Olay, bir topluluğun dışarıdan iyi görünmesinin içeride olanlar hakkında çok az şey söylediğini gösteren en ağır örneklerden biri olarak kaldı.

Bu yazı çok sayıda insanın ölümünü anlatıyor. Sen ya da bir yakının zor bir dönemden geçiyorsa bir sağlık kuruluşundan destek almaktan çekinme.

Kayda göre hüküm

• Jonestown'da 918 kişi kendi iradesiyle intihar etti.Kısmen doğru

  Ölenlerin üçte biri reşit değildi. Olay yerini inceleyen Guyana adli tıp sorumlusu, baktığı 200'den fazla bedenin en az 70'inde iğne izi gördü; silahlı korumalar kaçanları vurma emri almıştı. Sonraki kaynaklar “toplu cinayet-intihar” ya da “katliam” diyor.

• Jonestown'da binlerce kişi yaşıyordu.Yanlış

  Yerleşkenin nüfusu en kalabalık olduğu 1978'de 900'ün biraz altındaydı.

• 918 kişinin hepsi Jonestown'da öldü.Kısmen doğru

  909 kişi yerleşkede öldü. 5 kişi Port Kaituma pistinde vurularak, 4 kişi başkent Georgetown'daki Temple binasında hayatını kaybetti.

Kaynaklar

1. Wikipedia (İngilizce): Jonestown ve maddenin atıfları; yazıdaki sayılar, tarihler ve adli bulgular bu maddeyle doğrulandı