Hiroo Onoda Neden 29 Yıl Teslim Olmadı?

1974’te Filipinler’deki Lubang Adası’nda bir adam ormandan çıktı. Üniforması yamalıydı, tüfeği ise bakımlı. Yanında 500 mermi, birkaç el bombası ve annesinin verdiği bir hançer vardı. Savaş 29 yıl önce bitmişti. Bunu ona broşürlerle, gazetelerle, uçaktan atılan aile fotoğraflarıyla ve hoparlörden kardeşinin sesiyle söylemişlerdi. Hepsini tuzak saymıştı.

Onoda Lubang’a neden gönderildi?

Aralık 1944’te 22 yaşındaki Hiroo Onoda, Nakano istihbarat okulunun Futamata şubesinden yeni çıkmış bir teğmendi. Orada gerilla savaşı öğrenmişti: düşman hattının gerisinde yıllarca saklanmak, propagandayı okumak, hiçbir kâğıda hemen inanmamak.

Görev yeri Manila’nın 150 kilometre güneybatısındaki küçük Lubang Adası’ydı. Emri açıktı: havaalanını ve iskeleyi yok edecek, teslim olmayacak, kendini öldürmeyecekti. Komutanı ona bunun 3 ya da 5 yıl sürebileceğini, ama ne olursa olsun onu almaya geleceklerini söyledi.

28 Şubat 1945’te Amerikan birlikleri adaya çıktı ve Japon garnizonu dağıldı. Onoda havaalanını havaya uçuramadı; adadaki kıdemli subaylar kendi tahliyeleri için buna izin vermemişti. Yanında üç er kaldı: Yuichi Akatsu, Shoichi Shimada ve Kinshichi Kozuka. Dört kişi dağlara çekildi.

Savaşın bittiğini neden kabul etmediler?

Japonya ağustosta teslim oldu. Ekim 1945’te dağlara bir kâğıt düştü: savaş 15 Ağustos’ta bitmişti, dağdan inmeleri isteniyordu. Dört adam kâğıdı uzun uzun inceledi ve tuzak olduğuna karar verdi; birkaç gün önce üzerlerine ateş açılmıştı. Haftalar sonra uçaktan atılan broşürlerde Filipinler’deki Japon ordusunun komutanı General Yamashita’nın teslim emri vardı. Onoda metinde hatalar buldu ve Amerikan sahtesi olduğu sonucuna vardı. Nakano’da ona öğretilen tam da buydu.

Ormanda hayat bir düzene oturdu: yağmur mevsiminde kulübe, kuru mevsimde sürekli yer değiştirme. Muz, hindistan cevizi, köylülerin tarlasından alınan pirinç, ara sıra vurulan bir inek. Tüfekler her gün temizleniyordu. Adadaki köylüler onların gözünde sivil değil, düşmanın gözü kulağıydı; karşılaştıklarına ateş ediyorlardı.

1949’da Akatsu gruptan ayrıldı, aylarca tek başına dolaştıktan sonra Filipin güçlerine teslim oldu. Şubat 1952’de gökten aile mektupları ve fotoğraflar atıldı. Onoda kendi evinin fotoğrafına baktı; ev hatırladığı gibi değildi. Kasaba savaşta yıkılıp yeniden yapılmıştı, ama o bunu bilmiyordu. Karar yine aynıydı: sahte.

Mayıs 1954’te Shimada bir arama ekibiyle çatışmada öldü. Japonya’dan gelen aileler ve eski silah arkadaşları adayı dolaşıp hoparlörle seslendi. Onoda sonradan, bir tepede mikrofona konuşan, yapısı ve sesi kardeşine benzeyen birini gördüğünü anlattı; bunun bir taklit olduğuna hükmetmişti. 1959’da Japon hükümeti onu resmen ölü ilan etti ve memleketi Kainan’da cenaze töreni yapıldı.

Radyo dinleyen biri nasıl ikna olmaz?

Onoda haberleri reddetmiyor, kendi hikâyesine yerleştiriyordu. Köylülerden aldığı küçük bir transistörlü radyoya bakır telden anten yapmış; BBC’yi, Radyo Japonya’yı ve Pekin’i dinliyordu. Gazetelerden Veliaht Prens’in düğününü, 1964 Tokyo Olimpiyatları’nı ve saatte 200 kilometre hız yapan yeni trenleri öğrendi.

Açıklaması şuydu: Japonya zenginleşmişti, ama Tokyo’daki hükümet Amerika’nın kuklasıydı; gerçek hükümet Mançurya’da sürgündeydi ve savaş sürüyordu. Vietnam’a giden Amerikan uçaklarını görmek ona bunun kanıtı gibi geldi. Her yeni bilgi inancı sarsacağına sağlamlaştırıyordu. Bugün buna doğrulama yanlılığı deniyor.

Onu kim buldu?

19 Ekim 1972’de Onoda ile Kozuka, köylülerin pirinç yığınlarını ateşe verdi; bu onlar için hâlâ savaştıklarını gösteren bir işaretti. Polisle çıkan çatışmada Kozuka öldü. Onoda 50 yaşındaydı ve artık yalnızdı.

Haber Japonya’yı sarstı. Bir yıl içinde 17 binden fazla kişinin katıldığı, 90 milyon yene mal olan bir arama yapıldı. Kardeşleri gelip seslendi. Arama Nisan 1973’te sonuçsuz bitti.

Onu bulan, üniversiteyi bırakmış 24 yaşındaki gezgin Norio Suzuki oldu. Dünyayı dolaşırken aradığı üç şeyi sırasıyla Teğmen Onoda, bir panda ve Kar Adam diye sayıyordu. 20 Şubat 1974’te Lubang’a geldi ve dört günde Onoda’yla karşılaştı. Saklanmamış, çadırını açığa kurup ateş yakmıştı; Onoda onu asker değil, bir Japon turist olarak gördü ve yaklaştı. Suzuki savaşın bittiğini anlattı. Onoda, kendisini görevden alan bir emir gelmeden bırakmayacağını söyledi.

Emri kim verdi?

Suzuki fotoğraflarla Japonya’ya döndü. Onoda’nın eski komutanı Binbaşı Yoshimi Taniguchi artık kitapçılık yapıyordu. 9 Mart 1974’te Lubang ormanında Onoda’nın karşısına çıktı ve emri okudu: askerî harekât sona ermişti, birlik bütün görevlerinden alınmıştı. Onoda sonradan, ilk anda bunun da bir oyun olabileceğini düşündüğünü anlattı. Sonra kabul etti.

11 Mart’ta Manila’da Devlet Başkanı Marcos’a kılıcını teslim etti; tüfeği, mermileri, el bombaları ve annesinin 1944’te verdiği hançer de masaya kondu. Marcos onu affetti. Ertesi gün Tokyo’da Haneda Havaalanı’nda binlerce kişi bekliyordu. Bir gazeteci 30 yıl boyunca ne düşündüğünü sordu. Yanıtı kısaydı: emirlerini yerine getirmeyi.

Lubang’daki köylülere ne oldu?

Japonya onu kahraman gibi karşıladı. Lubang’da ise başka bir liste vardı. Onoda ve adamları 29 yılda yaklaşık 30 adalıyı öldürdü, 100 kadarını yaraladı. Çoğu silahsız köylüydü: tarlasına giden çiftçiler, dağda odun toplayanlar. Onoda’nın anı kitabında bu sayılar yer almıyor.

Marcos’un affı hukuki hesabı kapattı; Japonya Filipinler’e 300 milyon yen taziye ödedi. 1996’da Onoda adaya döndüğünde Looc kasabasının meclisi yedi kişinin aileleri için tazminat istedi. Onoda adadaki okula bağış yaptı ve bu parayla bir burs kuruldu.

Sonraki hayatı

Japonya’da hükümetin verdiği parayı önce reddetti, sonra alıp tamamını Yasukuni Tapınağı’na bağışladı. Yeni Japonya’ya alışamadı; bir yıl sonra Brezilya’ya gidip ağabeyinin yanında 1.200 hektarlık, 1.800 hayvanlı bir sığır çiftliği kurdu. 1976’da evlendi. 1984’te Japonya’ya dönüp çocuklar için bir doğa kampı açtı. 16 Ocak 2014’te Tokyo’da 91 yaşında öldü.

Gerçekten bilmiyor muydu?

Üç etken öne çıkıyor. Eğitimi ona her kâğıdın sahte olabileceğini öğretmişti. Aldığı emir, teslim olmayı da ölmeyi de yasaklayıp “geleceğiz” diyerek ucu açık bir bekleyiş yaratmıştı. Ve her geçen yıl, yanılmış olmanın bedelini büyütüyordu. Onoda, Kozuka’yla birlikte sabit fikirler geliştirdiklerini ve bunlara uymayan hiçbir şeyi anlayamaz hâle geldiklerini kendisi yazdı.

1976’da, anı kitabını kaleme alan gazeteci Tsuda Shin, Onoda’nın savaşın bittiğini aslında bildiğini öne süren bir kitap yayımladı. Tarihçi Beatrice Trefalt da gazeteleri ve radyoyu hatırlatıyor. Onoda bunu hep reddetti.

Onoda son asker de değildi: 9 ay sonra Endonezya’da Teruo Nakamura bulundu.

Kaynaklar

1. Wikipedia (İngilizce): Hiroo Onoda (aramalar, radyo, Marcos affı, 300 milyon yen, Brezilya çiftliği)
2. Hiroo Onoda, No Surrender: My Thirty-Year War (1974; İngilizce 1975)
3. History Hit: Hiroo Onoda, The Japanese Soldier Who Refused to Surrender
4. Mike Dash, Final straggler: the Japanese soldier who outlasted Hiroo Onoda (2015)
5. Explore the Archive: Hiroo Onoda (Futamata eğitimi, 1952 fotoğrafları)
6. Al Jazeera: Imperial Japan's last holdout soldier dies (17 Ocak 2014)
7. Beatrice Trefalt, Japanese Army Stragglers and Memories of the War in Japan (2003); Tsuda Shin (1976)