Karındeşen Jack Kimdi? Adını Kim Koydu?

27 Eylül 1888’de Londra’daki bir haber ajansına kırmızı mürekkeple yazılmış bir mektup geldi. Yazan kişi Doğu Londra’da kadınları öldüren katil olduğunu öne sürüyor, polisle alay ediyordu. Altındaki imzayı o güne kadar kimse duymamıştı: Karındeşen Jack.

Ad bir daha unutulmadı. Oysa davaya bakan polislerin bir kısmı bu mektubu katilin değil, bir gazetecinin yazdığına inanıyordu. Polis 2 binden fazla kişiyle görüştü, 300’den fazlasını araştırdı, 80 kişiyi gözaltına aldı. Bugün şüpheli listesinde 100’den fazla isim var, kesin bir cevap ise yok.

Whitechapel nasıl bir yerdi?

Whitechapel, Londra’nın doğusunda kentin en yoksul semtlerinden biriydi. Nüfusu 80 bine yaklaşmıştı; 233 ucuz pansiyonda her gece 8.500 kişi kalıyordu. Bir gecelik yatak 4 peniydi, o parayı bulamayan sokakta yatıyordu. Doğu Londra’da doğan çocukların yarısından fazlası beş yaşını göremiyordu. Sokaklar dardı, gaz lambaları az ve loştu.

Cinayetler nasıl gelişti?

31 Ağustos 1888 sabahı 03:40’ta, Buck’s Row adlı dar sokakta işe giden bir arabacı yerde yatan bir kadın buldu: 43 yaşındaki Mary Ann Nichols. Bir gece önce yatak parası olmadığı için pansiyondan çıkarılmış, parayı bulup döneceğini söylemişti.

8 Eylül sabahı Hanbury Sokağı 29 numaranın arka bahçesinde 47 yaşındaki Annie Chapman bulundu. Semtte panik başladı; herkes “deri önlüklü bir adam”dan söz ediyordu. Polis bu söylentiyle John Pizer adlı bir ayakkabıcıyı gözaltına aldı. Halk onu hemen katil ilan etti, ama Pizer’ın sağlam tanıkları vardı ve serbest bırakıldı. Söylentinin kanıttan hızlı yayılması bu dosyada sonraki aylarda da yinelendi.

“Sevgili Patron” diye başlayan mektup bu günlerde geldi. Haber ajansı onu iki gün sonra Scotland Yard’a iletti; polis başta ciddiye almadı.

30 Eylül gecesi saat 1’e doğru Berner Sokağı’nda 44 yaşındaki İsveçli göçmen Elizabeth Stride bulundu. Yaklaşık 45 dakika sonra, 1,5 kilometreden kısa bir mesafedeki Mitre Meydanı’nda 46 yaşındaki Catherine Eddowes bulundu. Mitre Meydanı Londra Şehri sınırları içindeydi; böylece dava iki ayrı polis teşkilatına, kayıtlar ve sorumluluklar da ikiye bölündü.

9 Kasım sabahı 10:45’te, birikmiş kirayı istemeye gelen biri Miller’s Court 13 numaranın kapısını çaldı. İçeride 25 yaşındaki Mary Jane Kelly bulundu; beş kadının en genci ve kendi odasında öldürülen tek kişiydi.

Sonra cinayetler durdu. Bu beş kurban sonradan “kanonik beşli” diye anıldı. Polis dosyası 11 cinayeti kapsıyordu ve 1891’e kadar açık kaldı, ama polisin bir kısmı aynı elin bu beş kadınla sınırlı kaldığına inanıyordu.

Silinen duvar yazısı

30 Eylül gecesi 02:55’te bir polis, Goulston Sokağı’ndaki bir apartman girişinde Eddowes’un önlüğünden kopmuş bir parça buldu. Hemen üstündeki duvarda tebeşirle yazılmış, Yahudilerden söz eden bir cümle vardı. Semtte kalabalık bir Yahudi göçmen nüfusu yaşıyordu ve gerginlik yüksekti.

Londra Emniyet Müdürü Sir Charles Warren olay yerine geldi. Yazının göçmenlere karşı bir ayaklanmaya yol açmasından korktu ve gün ağarmadan, fotoğrafı bile çekilmeden silinmesini emretti. Dosyanın en çok tartışılan kararlarından biri birkaç dakikada verildi. Warren aynı yılın kasım ayında görevinden ayrıldı.

Mektuplar ve yarım böbrek

Çifte cinayetin ertesi günü ajansa benzer el yazısıyla bir kartpostal geldi. Polis, biri yazıyı tanır umuduyla mektupları gazetelerde yayımladı. Sonuç tersine oldu: “Karındeşen Jack” imzalı yüzlerce sahte mektup yağdı.

Semt halkının kurduğu gönüllü devriye komitesinin başkanı George Lusk’a 16 Ekim’de küçük bir kutu geldi. İçinde “Cehennemden” sözüyle başlayan bir mektup ve yarım bir böbrek vardı. Bir doktor bunun insana ait sol böbrek olduğunu doğruladı; Eddowes’un sol böbreği eksikti. Yine de böbreğin ona ait olup olmadığı bugün de tartışmalı. Dönemin tıbbı bunu kanıtlayamadı.

Şüpheliler kimdi?

1894’te Scotland Yard’ın üst düzey adlarından Melville Macnaghten bir not yazdı; katilin yalnızca beş kurbanı olduğunu söyledi ve üç şüpheli saydı. Bugünkü şüpheli listelerinin çıkış noktası bu nottur.

İlki, son cinayetten yaklaşık 7 hafta sonra Thames’te ölü bulunan 31 yaşındaki avukat ve öğretmen Montague Druitt’ti. Macnaghten onu en güçlü şüpheli sayıyor, ama aynı notta 41 yaşında bir doktor diye yanlış tanıtıyordu. İkincisi, Whitechapel’de yaşayan ve sonradan akıl hastanesine kapatılan Polonya kökenli berber Kosminski’ydi. Üçüncüsü dolandırıcı Michael Ostrog’du; sonradan cinayetler sırasında Fransa’da hapiste olduğu anlaşıldı.

Yıllar içinde listeye bir ressam, bir pamuk tüccarı, kraliyet ailesine yakın kişiler eklendi. Hiçbir teori mahkemede ayakta kalacak bir kanıta ulaşmadı.

2014’te davanın DNA ile çözüldüğü duyuruldu: Eddowes’a ait olduğu söylenen bir şaldan alınan örnek Kosminski’yi gösteriyordu. Çalışma 2019’da bilimsel bir dergide yayımlandı. Ancak şalın o geceye ait olduğu kanıtlanamadı, sonuç tekrarlanamadı, ham veriler bulunamadı ve dergi resmî bir uyarı notu ekledi.

“Karındeşen Jack” adını kim koydu?

Daha Ekim 1888’de bir gazeteci, mektubun tirajı artırmak için bir meslektaşı tarafından yazılmış olabileceğini yazdı. 25 yıl sonra emekli başmüfettiş John Littlechild özel bir mektupta, Scotland Yard’da yazarın bilindiğini aktardı: haber ajansında çalışan gazeteci Tom Bullen. 1931’de bir başka gazeteci, Fred Best, mektupları bir arkadaşıyla birlikte yazdıklarını söyledi.

İki iddia da kanıtlanmış değil. Ama polisin iç çevresinde mektubun katile ait olduğuna inanan pek yoktu. Bu doğruysa, tarihin en bilinen katil adı gazete satmak için bulunmuş bir imzadır.

Beş kadın kimdi?

Bu kadınlar yıllarca tek bir sözcükle anıldı. Tarihçi Hallie Rubenhold 2019’da hayatlarını belge belge inceledi ve en az üçü için fuhuş yaptıklarına dair hiçbir kayıt bulamadı.

Mary Ann Nichols beş çocuk annesiydi, bir zamanlar bir matbaacıyla evliydi. Annie Chapman bir arabacının dul eşiydi ve kızını kaybetmişti. Elizabeth Stride İsveç’ten gelmiş, kahve dükkânı işletmişti. Catherine Eddowes sokaklarda şarkı kâğıtları satıyor, her yaz şerbetçiotu hasadına gidiyordu. Mary Jane Kelly’nin hayatının çoğu hâlâ bilinmiyor.

Ortak yanları yoksulluk, evsizlik ve çoğunda alkolle mücadeleydi. O gecelerde sokaktaydılar, çünkü 4 peni bulamamışlardı. Rubenhold’un tezi de tartışılıyor; bazı tarihçiler kanıtları yetersiz buluyor.

Dava neden çözülemedi?

1888’de parmak izi kullanılmıyor, kan grubu belirlenemiyordu. Olay yerleri düzenli fotoğraflanmıyor, tanık ifadeleri çelişiyordu. Polis iki teşkilata bölünmüş, önemli bir ipucu silinmiş, sahte mektuplar gerçek izleri boğmuştu.

Dosyanın kendisi de eksik. Özgün belgelerin önemli bir bölümü yıllar içinde çalındı, kayboldu ya da imha edildi; 1896’dan sonraki tarihi taşıyan tek bir belge yok. Elde kalan, eksik bir arşiv ve boşluklarını dolduran söylentilerdir.

Dava yine de polisliği etkiledi: kurumlar arası iş birliği, olay yerinin belgelenmesi ve profil çıkarma tartışmalarının hepsi bir yerinden Whitechapel’e dokunur.

Kayda göre hüküm

• “Karındeşen Jack” imzalı mektubu katil yazdı.Kanıt yok

  Emekli başmüfettiş John Littlechild 1913'te, Scotland Yard'da mektubu haber ajansı çalışanı bir gazetecinin yazdığının bilindiğini aktardı. 1931'de başka bir gazeteci mektupları kendisinin yazdığını söyledi. İki iddia da mahkemede kanıtlanmadı.

• Katilin kimliği 2014'te DNA ile çözüldü.Kanıt yok

  Örneğin alındığı şalın cinayet gecesine ait olduğu kanıtlanamadı. Çalışma başka bir laboratuvarda tekrarlanamadı, ham veriler bulunamadı ve yayımlayan dergi sonradan resmî bir uyarı notu ekledi.

• Öldürülen beş kadının hepsi fuhuş yapıyordu.Kısmen doğru

  Tarihçi Hallie Rubenhold 2019'da, beş kadından en az üçü için buna dair hiçbir kayıt bulamadığını yazdı. Bazı tarihçiler bu tezin kanıtlarını yetersiz buluyor.

Kaynaklar

1. Wikipedia (İngilizce): Jack the Ripper ve maddenin atıfları (Londra polis dosyaları, soruşturma kayıtları)
2. Wikipedia (İngilizce): Whitechapel murders
3. Wikipedia (İngilizce): Jack the Ripper suspects
4. The National Archives, MEPO 3/140–142: “Dear Boss” mektubu ve “Saucy Jacky” kartpostalı
5. Melville Macnaghten notu (23 Şubat 1894)
6. John Littlechild'ın G. R. Sims'e mektubu (23 Eylül 1913)
7. Hallie Rubenhold, The Five (2019); değerlendirmeler: Kirkus, OUP
8. Journal of Forensic Sciences: Kosminski DNA çalışması hakkındaki uyarı notu